Khi cộng đồng người Việt đến họ gọi trại ra: YA = NHA, TRAN=TRANG. Tên Nha Trang hình thành. Trải qua 350 năm, từ một vùng đầm lầy lau sậy rậm rạp, Nha Trang lúc đầu chỉ là tên một con sông, ngày nay là thành phố biển - Du lịch nổi tiếng: Nha Trang. Trong kho tàng văn học dân gian, người Nha Trang "từng hát":

Nhắn ai viếng cảnh Nha Trang

Muốn tìm dấu cũ thì sang Tháp Bà

Muốn trông trời biển bao la,

Con thuyền nho nhỏ bơi ra Hòn Chồng

Muốn xem cá lạ Biển Đông

Xuống Tòa Hải Học, trong vùng Trường Tây

Muốn vui cùng nước, cùng mây

Mây tuôn suối Ngố, nước đầy suối Tiên

Ba Hồ lắm thú thiên nhiên

Qua sơn là chốn thần tiên đi về

Lòng mong nương bóng Bồ Đề

Lên chùa Hải Đức, gần kề Nha Trang

Bãi biển Nha Trang giống như lưỡi liềm bằng bạc, cán liềm với tới xóm Đào, mũi day xuống xóm Chụt, lưỡi liềm được sông biển mài ngày một sáng loáng.

Vẻ đẹp của bãi biển thay đổi, ngay trong một ngày, mỗi lúc một khác. Buổi sáng vẻ đẹp ngọc ngà nơi thủy cung đều phát lên mặt sóng, trông thật lộng lẫy "hoành tráng"! Khung cảnh xung quanh nhờ ảnh hưởng "triết quang" mà trở lên long lanh, kì vĩ. Buổi trưa biển như một tấm sa tanh viền kim tuyến căng lộng gió. Buổi tối biển bao trùm một tấm màn đêm hư hư thực thực dấu đi bao điều bí mật của biển cả mà con người khám phá mãi không hết. Khi trăng lên, cát hòa vào với nước tạo những đợt sóng ngầm bắt mắt, xa xa ánh đèn sao sa như một dải ngân hà của hàng trăm con thuyền câu cùng làm giàu thêm cho cảnh biển. Một thành phố xa mời gọi nơi chân trời.

Thi sĩ Quách Tấn còn phát hiện: "Tự bản thân, bãi biển trông đa tình và quyến rũ". Bãi biển như một tố nữ nằm ngắm cảnh giàu sang của ông trời ban tặng. Ca dao cổ đã "hát":

Bãi biển Nha Trang

Mịn màng trắng trẻo,

Trăng non leo lẻo

Gió mát thanh thanh

Đêm đêm thơ thẩn một mình

Đố sao cho khỏi vướng tình nước mây.

Du khách đến Nha Trang để ngắm biển, tắm biển, tắm bùn và du ngoạn. Hàng chục danh lam thắng cảnh đón đợi quý khách. Nào là Tháp Bà PôNagarm, thờ Mẹ xứ Chăm Pa; Hải học viện Nha Trang và phân viện Pasteur; Thánh đường thiên chúa giáo xây dựng từ 1930; Cổ thành Diên Khách; Hồ cá Tri Nguyên... nhưng đến với Nha Trang thú nhất vẫn là cưỡi tàu lướt sóng ra thăm đảo. Đảo Nha Trang nhiều, mỗi đảo một vẻ "mười phân vẹn mười". Đến đảo Khỉ lại "thèm" đến Hòn Tằm, Hòn Mun, Hòn Tre, Hòn Miếu... xin giới thiệu hai hòn đảo gần nhất và xa nhất.

Anh đứng Hòn Chồng

Trông sang Hòn Yến

"Hòn Chồng" cách trung tâm thành phố 3km. Có một truyền thuyết về tình yêu chung thủy của đôi vợ chồng trẻ trước cơn thịnh nộ của đất trời, họ sống mãi bên nhau, hóa đá, tạo nên một dáng ngộ nghĩnh nằm chồng lên nhau, hai bàn tay chưa kịp nắm lấy nhau, nhưng hai cơ thể vẫn song song đời đời bên bờ biển trữ tình. Cảnh tượng trông vừa cổ vừa kì.

Đất nắn trời nung khéo định đôi

Hòn Chồng đực cái phối hai nơi

Ông xây nên đống cây trồi mục

Bà đúc ra khuôn đá mọc chồi

(Trần Cao Vân)

"Hòn Yến" cách thành phố Nha Trang 30km. Hòn Yến là nơi trú ngụ, sinh sản của loài chim yến, cũng là nơi khai thác yến sào "sào chỉa" của người dân. Cảnh đảo Yến hùng vĩ, vui nhộn. Đảo có nhiều hang ngách treo leo, hoặc sát mặt nước, biển luôn luôn nhấp nhô, sóng vỗ bờ rì rào. Cảnh trí trong hang khác hẳn với bên ngoài về màu sắc lẫn âm thanh. Hang Yến thông thoáng, gió thổi từng đợt tạo một không gian thư thái, khô, mát.

Đảo Yến lâu nay ngỏ ý mời

Dong thuyền lướt sóng để xem chơi

Quanh co đường nước xuyên gành đá

Thăm thẳm lòng hang khuất dạng khơi

Chim trời tiếng vàng hòa nhạc biển

Tổ treo giá ngọc dựng sao trời

Cho hay cù Hải giầu sang thật

Ngọc chứa vàng chôn khắp mọi nơi.

Nếu du khách muốn khám phá đáy đại dương thì công ty Mỹ Á và công ty Yến Sào có tàu đưa đón khách đi về. Có đủ trang thiết bị phục vụ để du khách bơi lặn dễ dàng, tự do thưởng ngoạn "thâm cung", chiêm ngưỡng các loài san hô sống động, các loài cá tung tăng bơi lượn muôn màu muôn vẻ, lớn nhỏ từng đàn không sao đếm được hết.

Nha Trang đã và đang là "điểm hẹn" của nhiều cuộc thi Hoa Hậu trong nước và thế giới. Nha Trang là điểm đến của du khách "từ phương xa đến lạ lùng tìm xem". Nha Trang mùa Thu lại về.