Từ huyền thoại chàng rắn…

Huyền thoại kể rằng: Thời khai thiên lập địa, một năm nọ, thời tiết khắc nghiệt, hạn hán quanh năm, người dân nơi đây túng đói vô ngần. Một hôm, có hai vợ chồng trong bản hiếm muộn con đi làm đồng vô tình nhặt được một quả trứng có hình thù lạ. Người vợ đem quả trứng ra suối Ngọc thả xuống nước, nhưng lạ thay, khi nhấc tay lên người ấy lại thấy quả trứng đang trên tay mình. Hai vợ chồng quyết định đem quả trứng lạ đặt vào ổ gà đang ấp, quả trứng nở ra một con rắn. Sợ quá, người chồng đem con rắn ra suối Ngọc thả, nhưng cứ đến tối con rắn lại về ở với gia đình này. Sau đó họ đã để con rắn ở lại sinh sống với mọi người.

Lạ thay, từ đó đồng ruộng của bản đủ nước cày cấy, đồng bào sống trong no ấm, hạnh phúc. Chàng rắn ấy trở thành vị cứu tinh của bản nên được mọi người hết lòng tôn kính. Một hôm, trời nổi cơn giông, sấm chớp đùng đùng. Sau cơn giông, dân bản thấy xác chàng rắn nằm bên chân núi Trường Sinh, đầu hướng về bản Ngọc. Thương tiếc chàng rắn, dân bản chôn cất chàng bên chân núi, lập đền thờ gọi là Ngọc Từ. Trong một buổi tế lễ, đồng bào bản Ngọc được thần báo mộng chàng rắn chết là do quyết chiến với thuỷ quái để bảo vệ dân bản. Sau này chàng được phong thần: Tứ Phủ Long Vương. Từ đó, ở suối Ngọc bên chân núi Trường Sinh xuất hiện hàng nghìn con cá thần luôn quây quần chầu trước đền Ngọc Từ để hầu hạ chàng rắn.

Miếu thờ thần cá cạnh cửa hang cá thần.

Bên cạnh suối cá thần, xã Cẩm Lương hiện còn giữ được nguyên vẹn hệ thống rừng nguyên sinh với các loài động, thực vật đặc trưng của vùng nhiệt đới, thuộc dãy núi đá vôi Pù Luông - Cúc Phương. Đồng thời phục dựng Lễ hội thờ thần cá rất độc đáo mang đậm nét văn hóa.

... Đến Lễ hội rước thần cá

Vào mùng 8 Tết Nguyên Đán, người dân xã Cẩm Lương, huyện Cẩm Thủy tổ chức lễ hội rước cá thần. Đây còn được gọi là lễ hội Khai hạ của dân tộc Mường ở miền Tây xứ Thanh.

Lễ hội rước thần cá có từ xa xưa, nhưng một thời gian dài bị mai một. Từ năm 2009 được phục dựng lại theo nguyện vọng của nhân dân. Lễ hội diễn ra trong hai ngày mùng 8 và mùng 9 tháng Giêng, nhưng việc chuẩn bị trước đó cả tháng. Ngoài việc tập luyện các trò chơi, trò diễn dân gian, thì gần đến ngày tổ chức lễ hội, các gia đình trong làng tự nguyện mang các sản vật đến đóng góp để làm các mâm lễ dâng lên thần.

Lễ hội được chia làm hai phần: Phần lễ và phần hội. Mở đầu là lễ bắt cá tế thần rồi rước thần cá từ suối Ngọc về sân vận động của bản làm lễ báo công với thành hoàng về kết quả một năm lao động sản xuất và những ước nguyện trong năm mới của đồng bào địa phương. Đoàn rước kiệu, đi đầu là phường bùa, sau đó đến kiệu long đình và các cụ cao niên trong làng. Lễ vật tế thần của làng Ngọc gồm 10 mâm cỗ, trong đó có 3 mâm hoa quả, còn lại 7 mâm cỗ mặn bao gồm: Xôi đỏ, xôi trắng, xôi tím, thịt gà, thịt lợn, thịt trâu. Ngoài cỗ của làng, các gia đình cũng sắm cỗ riêng để thể hiện lòng thành kính đối với các vị thần linh.

Phần hội sôi nổi với những trò chơi dân gian như: Ném còn, chọi gà, bóng chuyền, kéo co, bắn nỏ, đi cà kheo, dệt vải... Đặc biệt, không thể thiếu phần diễn tấu của phường bùa. Tiếng cồng chiêng âm vang trong lễ hội Khai hạ đầu năm như thúc giục tinh thần hăng say lao động sản xuất, xây dựng bản làng giàu đẹp của người dân làng Lương Ngọc.

Lễ hội Khai hạ làng Lương Ngọc được phục dựng không chỉ đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân, mà cùng vẻ đẹp kì bí của suối cá thần, nơi đây trở thành một điểm du lịch lí tưởng của du khách thập phương

Anh Phạm