Một sự trùng lặp ngẫu nhiên là cách đây 90 năm, cũng vào mùa Xuân, tại Đại hội XI Đảng cộng sản Nga, V.I.Lê-nin đã đọc bài diễn văn khai mạc, nêu rõ sự cấp bách có tính sống còn đối với vai trò lãnh đạo của Đảng cộng sản Nga khi thực hiện chính sách kinh tế mới vừa được một năm. Lê-nin rút ra một số bài học đang gợi ra cho chúng ta những chỉ dẫn quan trọng?
Thứ nhất, Đảng Cộng sản cùng giai cấp nông dân xây dựng nền kinh tế XHCN, Đảng sẽ còn phải nhiều lần chấn chỉnh và tổ chức nền kinh tế ấy như thế nào để kiến lập liên minh giữa công tác xã hội chủ nghĩa của Đảng trong địa hạt đại công nghiệp và nông nghiệp, với công việc mà mỗi người nông dân phải gánh vác, công việc mà họ có thể làm cật lực cốt sao thoát khỏi nạn cùng khốn và có khả năng làm được. Đó là vấn đề phải suy nghĩ nghiêm chỉnh “chứ không nói chuyện viển vông”. Lê-nin đặt ra câu hỏi cho những nhà hoạch định chính sách rằng: “Làm sao nói chuyện viển vông được, khi họ phải tự cứu vớt mình, phải lo sao khỏi nguy cơ trước mắt là chết đói cực kì khủng khiếp?”. Theo Lê-nin, những người cộng sản phải liên minh với quần chúng nông dân, với người nông dân lao động bình thường và phải thận trọng, chắc chắn, không được nôn nóng “phải tiến cực kì chậm, vô cùng chậm” hơn mức ta mơ tưởng, phải có chính sách để “tất cả quần chúng nông dân đều thật sự tiến lên cùng chúng ta”(1).
Về vấn đề này, Đảng Cộng sản Việt Nam đã có nhiều nghị quyết nhưng thực tế chủ trương mở ra những khu công nghiệp tràn lan, quy hoạch treo để lãng phí đất đai tiền của, việc các tỉnh đua nhau làm sân gôn không có sự kiểm soát của Chính phủ, cho người nước ngoài thuê đất rừng, biển một cách tự phát ở một số địa phương… đã làm cho vấn đề nông nghiệp, nông dân và nông thôn nước ta, cụ thể là vấn đề đất đai, công ăn việc làm và đời sống của người nông dân, nhìn vào đại cục đang là những vấn đề nóng, nhức nhối và là mầm mống của những sự bất ổn. Đa số những vụ khiếu kiện đều là của nông dân, thuộc vấn đề đất đai, đền bù, nơi tái định cư, điều kiện sinh sống sau giải tỏa… Tất cả những chuyện đó phần thiệt thòi, thậm chí đau khổ đều thuộc về người nông dân. Vụ việc ở huyện Tiên Lãng, Hải Phòng rõ ràng là sự cảnh báo, thức tỉnh chúng ta về vấn đề liên minh với nông dân trong thời kì mới, là chỉ báo cấp bách cần chấn chỉnh ngay từ trong nội bộ Đảng và cơ quan Nhà nước. Có phải đã có không ít “chuyện viển vông” trong những công trình dự án không tính toán thấu đáo, nếu không muốn nói là vô trách nhiệm và vô cảm trước đau khổ, vất vả của người nông dân, những người bà con, đồng bào của mình; họ đã vì ruộng đất mà yêu Tổ quốc, đi theo Đảng giành độc lập, tự do để cho thế hệ hiện nay thụ hưởng?
Thứ hai, trong cách hành xử với nông dân, theo Lê-nin, khi tiến hành chính sách kinh tế mới, Đảng Cộng sản phải biết kiểm tra trên quan điểm lợi ích của nền kinh tế quốc dân, phải bằng biện pháp thi đua giữa những xí nghiệp quốc doanh và những xí nghiệp tư bản chủ nghĩa (công ty nước ngoài, công ty tư nhân, công ty liên doanh…), tạo sự thi đua giữa phương thức tư bản chủ nghĩa với phương thức của Nhà nước XHCN xem phương thức nào đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội thiết thực. Lê-nin yêu cầu “Các đồng chí hãy so sánh một cách thực tiễn, phải “là sự kiểm tra trên quan điểm của kinh tế quảng đại quần chúng”. Theo Lê-nin, các doanh nghiệp tư bản trong quan hệ kinh tế với nông dân, đã biết cung cấp cho dân chúng, nhưng đó là sự cung cấp theo lối ăn cướp, đang hoạt động theo lối ăn cướp và phá hoại môi trường sống của nông dân để thu nhiều lời, nhưng dù sao thì họ cũng đã biết cung cấp, biết cách làm, còn doanh nghiệp nhà nước, những doanh nghiệp do Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lí thì không biết cách làm lợi cho nông dân, và quần chúng đã nói thẳng với chúng ta rằng “các anh đang thử làm theo phương pháp mới; lời lãi thì các anh không thu được, nguyên lí của các anh là những nguyên lí cộng sản, lí tưởng của các anh thì tuyệt diệu; tóm lại các anh được miêu tả như những vị thánh và ngay còn đang sống các anh cũng đáng lên thiên đường rồi - nhưng các anh có biết làm việc không? Phải kiểm tra, kiểm tra thật sự, đứng trên quan điểm nền kinh tế quốc dân mà kiểm tra”.
Phải chăng đã đến lúc Đảng ta cần phải trở lại một cách trung thành với quan điểm của Lê-nin để chấn chỉnh và thay đổi ngay quan niệm về kết quả và hiệu quả của công tác kiểm tra, thanh tra của Đảng và Nhà nước ta hiện nay đối với các doanh nghiệp nhà nước để xem những người đã nhân danh “chủ nghĩa xã hội” mà hưởng đặc quyền, mà được quyền thua lỗ, thất thoát nhiều tỉ đồng, lãng phí đất đai… mà không phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, có chăng chỉ là sự “rút kinh nghiệm”- một hình thức chế tài chưa từng có trong hệ thống thuật ngữ luật học, nó mới do Việt Nam sáng tạo ra ở thế kỉ này?
Trong công tác tổ chức và cán bộ hiện nay, không thể không chú ý nghiêm túc xem có phải trong số cán bộ đảng được chỉ định phụ trách các doanh nghiệp nhà nước hoặc cử sang làm việc trong các liên doanh đều là những người cộng sản thành thục về quản lí kinh tế không. Hãy lưu ý tới chỉ dẫn sâu sắc sau đây của Lê-nin: “Chúng ta không nên yên trí mà cho rằng, trong các tơ - rớt nhà nước và trong những công ty hợp doanh đều là những người cộng sản rất tốt phụ trách; điều đó không có nghĩa lí gì vì những người cộng sản ấy chưa biết cách làm ăn đâu, và về mặt đó, họ còn tồi hơn một người bán hàng tầm thường của nhà tư bản”.
Thứ ba, khi thực hiện chính sách kinh tế mới đã bộc lộ sự bất cập của Đảng trong lãnh đạo đối với các cơ quan nhà nước. Theo Lê-nin, cần phải nghiêm khắc nhìn thẳng vào sự thật xem nhà nước là do Đảng Cộng sản nắm trong tay nhưng về mặt thực hiện chính sách kinh tế thì nhà nước có hoạt động đúng như mong muốn của Đảng và nhân dân không? Lê-nin thẳng thắn trả lời rằng: “Không!”. Thật là trung thực và nghiêm túc mẫu mực chưa từng có, khi mà chính Lê-nin là Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng đã thừa nhận rằng: “Chúng ta không muốn thú nhận điều này: Nhà nước đã không hoạt động được như chúng ta mong muốn” (tr103).
Phải chăng hiện tượng “lợi ích nhóm” ở nước ta đã được báo động trong dư luận xã hội và cả trên diễn đàn chính trị cũng là vấn đề làm cho cỗ xe của nhà nước có nguy cơ đi chệch mục tiêu mà Nghị quyết của Đảng đã đề ra? Đã đến lúc, những câu hỏi mà Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nêu ra trong Hội nghị quán triệt Nghị quyết TW4 vừa qua cần phải được trả lời nghiêm chỉnh, trong đó có vấn đề: Nhóm ở đâu? Ở lĩnh vực nào? Địa phương, ngành cấp nào? Nhóm là những ai? Nếu không trả lời công khai, minh bạch những câu hỏi ấy thì nguy cơ tồn vong của Đảng và chế độ không chỉ dừng lại ở dự báo, cảnh báo.
(1) Các trích dẫn trong bài đều từ “Lê-nin toàn tập”, tập 45.
PGS Trần Đình Huỳnh