Chỉ trong vòng 28 ngày, Ngân hàng Nhà nước liên tục hai lần hạ lãi suất huy động, lần thứ nhất ngày 13-3 hạ từ 14%/năm xuống 13%/năm, lần thứ hai vào ngày 11-4 từ 13%/năm xuống 12%/năm. Đây là sự kiện hiếm có và bất ngờ. Mặc dù phía ngân hàng lí giải rằng việc hạ lãi suất huy động phù hợp với tình hình lạm phát, đã được kéo xuống thấp trong nhiều tháng qua và có kéo lãi suất huy động mới có kì vọng kéo lãi suất cho vay, nhưng nhiều ý kiến chỉ rõ rằng cái mà xã hội và cộng đồng doanh nghiệp (DN) mong chờ là kéo lãi suất cho vay xuống ở mức hợp lí để giúp DN “sống được”, nhờ vậy, kinh tế mới phát triển. Việc hạ lãi suất huy động chỉ giúp ngân hàng hưởng lợi mà thôi!

Sau mỗi lần Ngân hàng nhà nước thông báo hạ lãi suất huy động, các ngân hàng thương mại đều mau mắn niêm yết trần lãi suất huy động mới. Thậm chí có ngân hàng còn niêm yết lãi suất dưới cả mức trần 12% cho những kì hạn dài trên 24 tháng. Với hai lần hạ lãi suất huy động trong vòng 1 tháng, những người gửi tiền đã mất đi 2% tiền lãi để bù cho thu nhập còm của mình. Còn ngân hàng đương nhiên thu lợi khi "giá" đầu vào thì hạ còn "giá" đầu ra thì không hạn chế.

Việc hạ trần lãi suất huy động như vừa qua chỉ có lợi cho ngân hàng khi có khách, ngân hàng nào cũng xùy ra cái trần đã quy định để ép họ gửi tiền theo lãi suất đã hạ. Với những đối tượng thân quen, có nhiều tiền gửi và khi cần lách trần các ngân hàng vẫn có thể "thỏa thuận" lãi suất ngầm với khách hoặc công khai vượt trần bằng các chiêu khuyến mại khủng, thưởng ô-tô, xe máy hoặc vé cào trúng thưởng mà tỉ lệ trúng thưởng là 100%. Vào những ngày cuối tháng 3, sau lần hạ lãi suất huy động xuống 13%/năm nhiều ngân hàng vẫn "thỏa thuận" lãi suất tới 17%/năm cho các khoản gửi tiền tỉ và không ít ngân hàng khuyến mại trúng ô-tô. Việc sử dụng trần lãi suất huy động giúp các ngân hàng khi cần có thể lách lên trên trần mà không lo bị bể mánh vì đánh trúng tâm lí người gửi có lợi sẽ im lặng để hưởng lợi, còn giới ngân hàng cũng chẳng dại gì "tố" nhau.

Vì thế hạ lãi suất huy động mà được tiếng là có giảm lãi suất vừa hưởng lợi thì tội gì không hạ lãi suất huy động.

Doanh nghiệp mong chờ hạ lãi suất cho vay

Ai cũng biết giữa DN và ngân hàng có quan hệ cộng sinh. Doanh nghiệp dựa vào ngân hàng để vay vốn phát triển sản xuất kinh doanh và DN phát triển sẽ khiến ngân hàng sống khỏe. Tuy nhiên, trong những năm gần đây do lãi suất vay quá cao, DN lâm vào tình cảnh điêu đứng, đình đốn và phá sản thì ngân hàng lại sống khỏe vì DN làm ra may ra chỉ đủ trả lãi ngân hàng. Vì thế, với cộng đồng DN và rộng ra là nền kinh tế giảm lãi suất vay đang được mong chờ như một cứu cánh.

Nhưng trong vấn đề lãi suất giữa DN và ngân hàng lại có cảnh "dị mộng". Doanh nghiệp cần hạ lãi suất cho vay còn ngân hàng lại tích hạ lãi suất huy động. Việc đặt trần lãi suất cho vay được nhiều chuyên gia kinh tế nêu ra từ giữa năm 2011 khi lãi suất cho vay vượt quá sức chịu đựng của DN, nhưng không được ngân hàng mặn mà. Khi nguồn vốn trong xã hội do Ngân hàng độc quyền thì kiểu gì DN chẳng phải lụy? Trong đợt hạ lãi suất huy động về 13%/năm không ít DN cứ ngỡ lãi suất đi vay sẽ giảm xuống nhưng khi hỏi ra vẫn cứ phải 19-20%. Đến lần hạ lãi suất huy động xuống 12%/năm này, có ngân hàng thông báo giảm ngay lãi suất cho vay xuống. Ai cũng tưởng sẽ hạ xuống 14-16%/năm như Thống đốc Ngân hàng tuyên bố, hóa ra mức cho vay thấp nhất của ngân hàng này là 18,5%/năm. Với doanh nghiệp, khi hàng bán chậm thì giải pháp đầu tiên là hạ giá bán, chịu ăn lãi ít để bán được hàng thu hồi vốn. Nhưng với ngân hàng, nếu coi tiền là hàng hóa thì khi đọng tiền "giá bán ra" chẳng hạ lại hạ "giá mua vào" liệu có phải là làm ngược. Trong 3 tháng đầu năm, tăng trưởng tín dụng (có thể xem là doanh số bán ra của ngân hàng) giảm 2,13% so với cuối năm 2011. Tức là ngân hàng không cho vay được, doanh số âm. Song giải pháp đặt ra lại không phải hạ lãi suất cho vay.

Ngân hàng này, ngân hàng kia tuyên bố hạ lãi suất cho vay nhưng thực ra chỉ là những động tác "làm màu" đánh bóng thương hiệu mà thôi. Vì khi vay, DN vấp phải một loạt hàng rào với các điều kiện ngặt nghèo của ngân hàng cùng các thủ tục rườm rà và thời gian giải ngân kéo dài. Thống đốc Ngân hàng Nguyễn Văn Bình, cũng đã gỡ khó cho ngân hàng khi tuyên bố: Ngân hàng cũng chỉ là DN và tiền của ngân hàng không từ trên trời rơi xuống mà là tiền của nền kinh tế, của dân mà ngân hàng phải có trách nhiệm quản lí.

Xem ra DN khó mà hi vọng vào nguồn vốn vay với lãi suất chỉ 14-16%/năm như Thống đốc hứa hẹn. Vì thế không lấy làm lạ khi các DN vẫn dửng dưng trước hai lần hạ lãi suất huy động.

Phạm Việt Tường