Mấy năm nay, vùng đất Long Trung - Ba Dừa được mọi người biết đến với những vườn sầu riêng thơm lừng. Cho dù không nổi tiếng bằng Ngũ Hiệp, nhưng sầu riêng Long Trung từng bước khẳng định vị trí trên thương trường. Bây giờ ở nơi này người ta đua nhau trồng, kinh doanh cây cảnh.

Xã Long Trung nằm khiêm nhường bên dòng Ba Rài cách Quốc lộ 1A và thị trấn Cai Lậy hơn 7 km về phía Nam. Trước đây, phần lớn người dân sống bằng nghề nông trồng lúa, làm vườn với những loại trái cây như nhãn, xoài, sầu riêng… Hơn 10 năm trở lại đây, Long Trung thật sự chuyển mình. Người dân mạnh dạn chuyển từ trồng lúa sang trồng sầu riêng và ươm cây cảnh. Theo thống kê của Hội Sinh vật cảnh Long Trung, hiện toàn xã có 14 chi hội và gần 100 hội viên. Không ai biết thú chơi cây cảnh nghệ thuật ở Long Trung có từ bao giờ nhưng từ thập niên 80 của thế kỉ trước, đã hình thành một thị trường cây cảnh nghệ thuật và cây cảnh cổ của một vài nhóm nghệ nhân ở Long Trung.

Hiện nay, còn nhiều người nhầm lẫn cây cảnh cổ và cây cảnh nghệ thuật là một, nhưng thực tế có sự phân biệt rạch ròi giữa hai loại hình nghệ thuật này. Cây cảnh cổ và cây cảnh nghệ thuật đều phải đạt hai yếu tố: Thiên tạo và nhân tạo, trong đó yếu tố nhân tạo là chủ yếu. Nhưng cây cảnh nghệ thuật ít bị ràng buộc theo một quy chuẩn nghiêm ngặt như cây cảnh cổ.

Anh Tấn bên cây mai vàng mới mua.

Từ nghề trồng cây cảnh đã hình thành nên một bộ phận nhỏ người mua cây cảnh về chăm sóc, chỉnh sửa, trang trí cho khu vườn nhà tươi đẹp vừa thực hiện ý tưởng kinh doanh làm giàu. Một cây mai vàng gốc lớn người bình thường nhìn vào chẳng thấy gì đặc biệt, nhưng qua đôi tay khéo léo của các nghệ nhân tạo kiểu dáng đẹp có giá bán hàng chục, thậm chí hàng trăm triệu đồng. Người dân địa phương gọi đùa những người kinh doanh cây cảnh là "mua củi bán cây cảnh". Để có một chậu mai cảnh đẹp, ngoài công chăm sóc hàng chục năm trời, người chơi mai chú ý đến bốn điểm: Nhất đế, nhì thân, tam cành, tứ giống. Thế mai đẹp cần phải lộ tứ diện, nhìn phía nào cũng thấy hình con rồng. Người chơi mai chăm chút từng li từng tí, lúc chọn mai đưa vào chậu phải bó rễ và kê vật cứng dưới đáy chậu, rễ mai mới lộ lên trên. Riêng thân mai được uốn cong đều cân xứng với từng nhánh; chậu mai cũng phải hoà hợp, những "lão mai" dùng chậu cổ mới thích hợp.

Anh Tấn, thành viên Hội Sinh vật cảnh xã Long Trung, thổ lộ: "Coi vậy chứ không dễ ăn đâu, cũng trầy trật lắm. Hồi mới vào nghề, tôi bị lỗ vài chục triệu. Một phần vì chưa quen mua về vài ngày cây héo rồi chết, kĩ thuật cắt tỉa, uốn nhánh không đẹp bán không được giá. Làm vài năm mới có kinh nghiệm". Theo chân anh Tấn, tôi đến nhà ông Tư Nhuệ cách UBND xã hơn 500 m. Từ hơn một mẫu vườn tạp, ông cùng năm người con cải tạo thành nơi ươm giống và bán cây cảnh thuộc hàng nhất nhì xã. Hàng trăm gốc cây cảnh to được tạo dáng công phu suốt từ cổng đến tận thềm nhà. Ở đây tập trung các loại cây cảnh quí hiếm, tuổi thọ hàng trăm năm. Cũng có những loại cây rất bình dị gần gũi với đời sống người lao động như: Khế, cau, bùm sụm, sung, si, mai... qua bàn tay khéo léo, cần mẫn, tài hoa, với tâm hồn nghệ sĩ đã trở thành những cây cảnh quí, có hình dáng đẹp, lạ. Ngay cả cây bình bát bình thường cũng có giá trị với hình dáng như hòn non bộ. Ông Tư bộc bạch: "Tôi đã 87 tuổi nhưng vẫn còn đam mê trồng cây cảnh. Trồng cây cảnh bây giờ không cần phân biệt loại gì miễn sao thân, cành, gốc, rễ có dáng đẹp là được. Chơi cây cảnh điều quan trọng là nhìn ra được dáng cây". Hơn 1000 m2 vườn gia đình ông Tư Nhuệ đang ươm hàng trăm chậu tùng và vạn niên tùng được sắp xếp ngay ngắn với những đọt lá xanh tươi vươn mình trong nắng ấm. Gia đình ông Tư phải thuê mấy chục nhân công cho đất vào giỏ tre nhỏ để ươm cây, bón phân, tưới nước. Anh Nguyễn Thanh Hải, cán bộ Đài truyền thanh xã Long Trung, cho biết thêm: Ông Chín Triết ở ấp 16 từ nghèo khó vươn lên nhờ cây cảnh. Trước đây nhà ông chỉ có hai công đất vườn tạp, làm lụng không đủ ăn. Vậy mà từ khi chuyển sang trồng, kinh doanh cây cảnh lãi khoảng 60 - 70 triệu đồng/năm.

Chơi cây cảnh từ ngàn đời nay được coi là thú tiêu khiển tao nhã, lại ích lợi di dưỡng tinh thần, bồi bổ trí tuệ, đồng thời là phương thuốc vô cùng hiệu nghiệm làm dịu bớt những căng thẳng, ức chế do nhiều hệ lụy từ cuộc sống mưu sinh. Dù còn nhiều khó khăn, nhưng với lợi ích kinh tế do trồng cây cảnh mang lại là một tín hiệu đáng mừng để những người dân nơi đây hi vọng vào một ngày không xa, cây cảnh Long Trung mau chóng tìm được thương hiệu và tiến xa hơn nữa.

Bài, ảnh LÊ QUANG HUY